Aydın Adnan Menderes Üniversitesi’nde Dr. Ayşe Tosun’un yürütücülüğünde ve Doç. Dr. Alaattin Arıkan’ın danışmanlığında yürütülen araştırma, 77. Uluslararası Uzay Kongresi (IAC 2026) bilimsel programına kabul edilerek sunuldu. Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu Bilim İnsanı Destek Programları Başkanlığı’nın (BİDEB) 2218-Yurt İçi Doktora Sonrası Araştırma Burs Programı kapsamında yürütülen çalışma, öğrencilerin mekânsal kaygılarını azaltmaya ve mekânsal düşünme becerilerini desteklemeye yönelik disiplinler ötesi bir öğretim tasarımını ele alıyor.

Çalışmanın çıktılarından biri, 5-9 Ekim 2026 tarihlerinde Antalya NEST Kongre Merkezi’nde düzenlenen IAC 2026’da Dr. Ayşe Tosun tarafından interaktif sunum formatında uluslararası bilimsel toplulukla paylaşıldı.

IAC 2026 Antalya’da düzenlendi

IAC 2026, Türkiye Cumhuriyeti Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı koordinasyonunda, Türkiye Uzay Ajansı’nın (TUA) ev sahipliğinde ve SAHA İstanbul’un eş ev sahipliğinde gerçekleştirildi. Kongrede Türkiye’den TUA, Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu UZAY ve ROKETSAN’ın yanı sıra NASA ve Avrupa Uzay Ajansı (ESA) gibi kuruluşlar yer aldı.

Birçok ülkeden uzay ajanslarını, şirketleri ve bilim insanlarını bir araya getiren kongre, bilimsel paylaşım ve uluslararası iş birliği için ortam sundu. Araştırmanın bu platformun bilimsel programına kabul edilmesi, uzay eğitiminde mekânsal düşünme becerileri ile mekânsal kaygıyı birlikte ele alan Türkiye’deki çalışmaların görünürlüğünü artırdı.

Uzay hedefleri ve erken yaşta beceri gelişimi

Türkiye’nin Milli Uzay Programı’nda yer alan “Uzay Bilinci ve İnsan Kaynakları Geliştirme” hedefi, uzay çalışmalarının eğitim boyutuna işaret ediyor. Çocukların erken yaşlardan itibaren bilimsel meraklarının ve temel düşünme becerilerinin desteklenmesi vurgulanırken, mekânsal düşünme becerileri bu temelin önemli bileşenleri arasında gösteriliyor.

Nesnelerin, mekânların ve çevrelerin konumlarını ve ilişkilerini anlama, farklı bakış açılarını zihinde canlandırma ve iki boyutlu gösterimlerle üç boyutlu yapılar arasında bağlantı kurma becerilerinin; STEM alanlarının yanı sıra coğrafya, sanat ve mimarlıkta öğrenme ve problem çözme süreçlerini desteklediği belirtildi. Bu becerilerin eğitim ve deneyim yoluyla geliştirilebilmesi için küçük yaşlardan itibaren uygun öğrenme fırsatlarının önemi vurgulandı.

Mekânsal kaygı ve öğrenmeye etkisi

Öğrencilerin yön bulma, referans oluşturma, koordinat bulma, harita okuma veya üç boyutlu nesneleri zihinde döndürme sırasında kaygı yaşayabildiği ifade edildi. Mekânsal kaygı, öğrencinin dikkatini görevden uzaklaştırabilir, zihinsel kaynaklarını endişeye yöneltebilir ve çözüm üretirken tereddütlere yol açabilir.

Tekrar eden kaygı deneyimlerinin, öğrencilerin bu tür etkinliklerden kaçınmasına ve becerilerini geliştirecek öğrenme fırsatlarına daha az katılmasına neden olabildiği aktarıldı. Araştırmada, mekânsal düşünme becerilerinin öğretimi öğrencilerin duygusal deneyimleriyle birlikte ele alındı; hangi görevlerde kaygı yaşandığı ve hangi desteklere ihtiyaç duyulduğu belirlenerek öğretim tasarımının geliştirilmesine yön verildi.

Disiplinler ötesi öğretim tasarımı ve dijital oyun

Araştırma kapsamında ortaokul öğrencileri için sosyal bilgiler, fen bilimleri, matematik ve astronomiyi bir araya getiren disiplinler ötesi bir öğretim tasarımı geliştirildi. Tasarımda, öğrencilerin mekânsal düşünme becerilerinin desteklenmesi ve mekânsal görevlerde yaşadıkları kaygıların azaltılması hedeflendi.

Ayrıca uzay eğitimine yönelik geliştirilen dijital oyun, gökyüzündeki referans noktalarını kullanarak yön bulmayı öğrenme süreciyle ilişkilendirdi. Öğrencilerin günlük çevrelerindeki konum ve yön deneyimleri ile astronomi düşüncesindeki mekânsal görevler arasında bağlantı kurulması amaçlandı. IAC 2026’daki sunumda bu öğretim tasarımı ve dijital oyun uluslararası bilimsel toplulukla paylaşıldı.

Çalışma, mekânsal düşünme becerilerinin erken yaşlardan itibaren öğrencilerin duygusal ihtiyaçlarıyla birlikte desteklenmesinin önemine dikkat çekerek, Türkiye’nin uzay bilinci ve gelecekteki insan kaynağı hedeflerinin eğitim boyutuna yönelik bir yaklaşım sundu.