TBMM Adalet Komisyonu’nda görüşülen 12 maddelik “Millî Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun Teklifi”, yeni çözüm sürecinin hukuki altyapısına ilişkin düzenlemeler içeriyor. Teklifte soruşturma ve kovuşturmaların ertelenmesinden infaz süreçlerine, siyasi haklardan silah teslimine kadar birçok başlık yer alıyor. Düzenlemenin uygulanması ise PKK/KCK ve bağlantılı yapıların silah bırakması ve fiili varlıklarını sona erdirmesinin güvenlik kurumlarınca tespit edilmesi şartına bağlanıyor.

Kamuoyunda “Çerçeve yasa” olarak anılan teklif, 5 Ağustos’ta TBMM Başkanlığı’na sunuldu. Düzenleme 7 Ağustos’ta Adalet Komisyonu’nda ele alınmaya başlandı. Komisyon görüşmelerinin tamamlanmasının ardından teklifin TBMM Genel Kurulu’nun gündemine gelmesi bekleniyor.

Teklifin bu hafta yasalaşması öngörülürken, düzenlemenin genel gerekçesinde bunun bir “genel af” olmadığı, belirli şartlara bağlı ve sınırlı bir ceza ve infaz hukuku düzenlemesi olduğu belirtiliyor.

Çerçeve yasa ne zaman uygulanacak?

Teklifin yasalaşması ve Resmi Gazete’de yayımlanması tek başına düzenlemenin hemen uygulanacağı anlamına gelmiyor.

Hükümlerin devreye girmesi için PKK/KCK ile bağlantılı oluşumların fiili varlığının sona erdiğinin ve ellerindeki silah, mühimmat ile diğer silahların teslim edildiğinin güvenlik kurumlarınca tespit edilmesi gerekiyor.

Bu tespitin Milli Güvenlik Kurulu (MGK) tarafından teyit edilmesi ve kararın Resmi Gazete’de yayımlanmasıyla birlikte kanunda öngörülen hukuki süreçlerin işletilmesi planlanıyor.

Hangi suçlar düzenleme kapsamında?

Teklifte kapsam içerisine alınan suçlar arasında PKK/KCK’yı kurma veya yönetme, örgüte üyelik, örgüte bilerek ve isteyerek yardım etme ve örgüt propagandası yapma suçları bulunuyor.

Örgütün faaliyetleri kapsamında işlendiği belirtilen bazı suçlar ile Terörizmin Finansmanının Önlenmesi Hakkında Kanun kapsamında değerlendirilen suçlar da düzenlemede yer alıyor.

Buna karşılık örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen kasten öldürme suçu kapsam dışında tutuluyor. Ayrıca 1 Haziran 2005 tarihinden önce işlenen ve müebbet veya ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren suçlar da düzenlemeden yararlanamayacak.

Abdullah Öcalan ve örgütün üst yönetimi kapsamda mı?

Teklif metninde Abdullah Öcalan’ın ismi doğrudan yer almıyor.

Ancak 1 Haziran 2005 öncesinde işlenen ve müebbet ya da ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası gerektiren suçların kapsam dışında tutulması nedeniyle, düzenlemenin Öcalan ve örgütün üst yönetimindeki bazı isimleri kapsam dışında bırakacak şekilde hazırlandığı değerlendirmeleri yapılıyor.

Selahattin Demirtaş düzenlemeden yararlanabilecek mi?

Teklifte kasten öldürme dışındaki bazı örgüt suçlarının kapsam altına alınması, eski HDP Eş Genel Başkanı Selahattin Demirtaş açısından da düzenlemeden yararlanma ihtimalini gündeme getiriyor.

Ancak bunun için öncelikle kanunda belirtilen koşulların gerçekleşmesi, MGK kararının Resmi Gazete’de yayımlanması ve ilgili kişinin başvuruda bulunması gerekecek.

Demirtaş, Kobani davasında kasten öldürme suçundan beraat etmiş; “Devletin birliğini ve ülke bütünlüğünü bozmaya yardım” başta olmak üzere çeşitli suçlardan toplam 42 yıl hapis cezasına mahkûm edilmişti.

Süreci kim takip edecek?

Teklif, sürecin uygulanması ve koordinasyonu için iki ayrı mekanizma öngörüyor.

Cumhurbaşkanı yardımcısının başkanlığında; adalet, dışişleri, içişleri ve milli savunma bakanları ile Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri, MİT Başkanı ve MGK Genel Sekreterinden oluşan sekiz kişilik bir kurul kurulması planlanıyor.

Kurulun kanunun uygulanmasını izlemesi, gerektiğinde alt komisyonlar oluşturması ve sürecin ilerleyişine ilişkin değerlendirmelerde bulunması öngörülüyor.

TBMM Başkanlığı bünyesinde ise 17 üyeden oluşan bir İzleme Komisyonu kurulacak. Komisyon, uygulamayı takip ederek tavsiye kararları hazırlayabilecek.

Siyasi yasaklar nasıl kaldırılacak?

Teklif, mahkûmiyet kararlarından kaynaklanan bazı siyasi hak yoksunluklarının kaldırılmasına ilişkin bir mekanizma da getiriyor.

Cumhurbaşkanı yardımcısının başkanlığındaki kurul, gerekli görmesi durumunda ilgili mahkeme veya infaz hâkimliğine başvurarak hak yoksunluklarının kaldırılmasını talep edebilecek.

İnfazın beş yıl ertelendiği durumlarda iki yıl, 10 yıl ertelendiği durumlarda ise üç yıl geçmesi sonrasında bu yönde talepte bulunulabilecek. Nihai karar ilgili yargı mercilerince verilecek.

MGK kararından sonra yeni soruşturma açılabilecek mi?

Teklif, MGK kararının Resmi Gazete’de yayımlanmasından önce işlendiği iddia edilen ve kanun kapsamına giren suçlar bakımından yeni soruşturma açılmasını da belirli bir prosedüre bağlıyor.

Bu tarihten sonra soruşturma başlatılabilmesi için Cumhurbaşkanı yardımcısının başkanlığındaki kurulun izin vermesi gerekecek.

Yasadan yararlanmak için başvuru gerekiyor mu?

Evet. Düzenlemeden yararlanmak isteyen kişilerin başvuru yapması gerekecek.

Başvuruların, MGK kararının Resmi Gazete’de yayımlanmasından itibaren altı ay içinde ilgili Cumhuriyet başsavcılıklarına veya kurul tarafından belirlenecek kurumlara yazılı olarak yapılması öngörülüyor.

Soruşturma ve davalar ne kadar ertelenecek?

Teklifte suçun gerektirdiği hapis cezasının üst sınırına göre iki farklı erteleme süresi bulunuyor.

  • Üst sınırı 15 yıl veya daha az hapis cezası olan suçlarda soruşturma ve kovuşturmaların 5 yıl ertelenmesi,
  • 15 yıldan fazla hapis, müebbet veya ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası gerektiren suçlarda ise 10 yıl erteleme uygulanması öngörülüyor.

Tutuklular ve temyizdeki dosyalar için ne olacak?

Erteleme kapsamına giren dosyalardaki tutuklama ve adli kontrol tedbirleri yeniden değerlendirilebilecek. Gerekli şartların oluşması halinde bu tedbirlerin kaldırılması mümkün olacak.

İstinaf veya temyiz aşamasındaki dosyalar için bozma kararı verilerek dosyaların ilk derece mahkemelerine gönderilmesi öngörülüyor.

Erteleme döneminde dava zamanaşımı işlemeyecek. Dosya ve deliller muhafaza altında tutulacak.

Müsadereye tabi eşya ve malvarlığı değerlerinin ise tasfiye edilerek Hazineye gelir kaydedilmesi planlanıyor. Savcı veya mahkeme tarafından verilen erteleme kararlarına iki hafta içinde itiraz edilebilecek.

Erteleme süresinde yeni terör suçu işlenirse ne olacak?

Düzenlemeden yararlanan kişinin erteleme süresi içerisinde yeniden kanun kapsamında bir “terör suçu” işlemesi halinde erteleme kararı kaldırılacak.

Bu durumda soruşturma veya kovuşturma kaldığı yerden devam edecek. Mahkûmiyet halinde verilen ceza, yeniden erteleme hükümlerinden yararlanamayacak.

Erteleme süresinin yeni bir terör suçu işlenmeden tamamlanması halinde ise soruşturmalarda kovuşturmaya yer olmadığına, davalarda ise düşme kararı verilmesi öngörülüyor. İnfazı ertelenen mahkûmiyetlerde de cezanın infaz edilmiş sayılması düzenleniyor.

Teslim edilen silah ve mühimmat ne olacak?

Örgüt mensupları tarafından teslim edilen veya beyan edilen silah, mühimmat, patlayıcı maddeler ve diğer malzemeler kayıt altına alınacak.

Bu işlemlerin nasıl yürütüleceğine ilişkin usul ve esasların İçişleri ile Milli Savunma bakanlıkları tarafından belirlenmesi planlanıyor.

Kamu görevlilerine sorumluluk koruması

Teklifte süreçte görev üstlenen kamu görevlilerine ilişkin de özel bir düzenleme bulunuyor.

Kanun kapsamında verilen görevleri yerine getiren kamu görevlilerinin, yürüttükleri bu faaliyetler nedeniyle hukuki, idari veya cezai sorumluluk taşımaması öngörülüyor.

Çerçeve yasa teklifinde öne çıkan başlıklar

Düzenleme genel olarak; terör suçlarının kapsamı, başvuru şartları, soruşturma ve kovuşturma ertelemesi, infaz hükümleri, siyasi haklar, silah teslimi, sürecin denetimi ve kamu görevlilerinin sorumluluğu başlıklarında yeni hükümler getiriyor.

Teklifin yasalaşması halinde uygulamanın başlaması için en kritik aşamalardan biri, PKK/KCK ve bağlantılı yapıların silah bırakma ve fiili varlıklarını sona erdirme koşullarının güvenlik kurumlarınca tespit edilmesi ve bunun MGK kararıyla teyit edilmesi olacak.